Afstammingsrecht – Juridisch ouderschap en gezag

Afstammingsrecht

Het afstammingsrecht wijst de ouders aan die voor de wet ouders van een kind zijn. Alhoewel de wet zoveel mogelijk probeert aan te sluiten bij biologisch ouderschap, is dat op zich geen voorwaarde.

Zo kun je bijvoorbeeld door adoptie de ouder van een kind worden, terwijl je dat in biologisch opzicht niet bent. Ook kan een man juridisch vader worden van een kind ook al is hij dat biologisch niet.

Ben je juridisch ouder dan heb je bepaalde rechten en plichten tegen over het kind (zie hierna bij ‘gezag’).

Afstammingsrecht: Juridisch ouderschap

De vrouw die het kind heeft gebaard of de vrouw die het kind heeft geadopteerd is juridisch de moeder. Dat betekent dat ook in geval er sprake is van eicel-of embryodonatie en er geen genetische band tussen moeder en kind is, de vrouw die van het kind bevalt de juridische moeder van het kind is.

Een man wordt de juridische vader van een kind door huwelijk, door erkenning, adoptie of als zijn vaderschap gerechtelijk wordt vastgesteld. Bent u vader van een kind terwijl het is verwerkt door een andere man, dan kunt het door huwelijk ontstane vaderschap ontkennen. Of heeft uw (ex)partner een kind gekregen dan kunt u het kind erkennen.

De wet streeft er naar dat kinderen juridisch ouders hebben. Daarom biedt de wet een aantal mogelijkheden om dit mogelijk te maken en te wijzigen.

Procedures voor erkenning in afstammingsrecht

  • De erkenning of de vervangende toestemming tot erkenning;
  • De vernietiging van de erkenning;
  • De ontkenning van het door huwelijk ontstane vaderschap;
  • De gerechtelijke vaststelling van het vaderschap.

Dit zijn verschillende gerechtelijke procedures waarbij de bijstand van een advocaat verplicht is. Alleen voor de erkenning is dit niet nodig. Dit kunt u zelf bij de ambtenaar van de burgerlijke stand regelen.

Erkenning en vervangende toestemming

Een man kan niet zomaar erkennen. Hij heeft daarvoor de toestemming van de moeder nodig of, als het kind zelf zestien jaar is, van het kind zelf. Als de moeder deze toestemming niet wil geven, bijvoorbeeld omdat de relatie met de man is verbroken, kan hij het kind niet erkennen. Hij kan dan de rechter vervangende toestemming te vragen tot erkenning. Hij moet dan de verwekker van het kind zijn.

Dit betekent dat een donor volgens de wet niet het recht heeft om vervangende toestemming te verzoeken. Toch is een donor door de rechter al verschillende keren wel ontvankelijk verklaard in zijn verzoek om vervangende toestemming te verkrijgen. Naast het biologische vaderschap moet dan worden aangetoond dat er sprake is van een nauwe persoonlijke relatie. Dit is een gevolg van de uitleg van artikel 8 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens.

De rechter weegt bij een weigering door de moeder altijd de belangen af van vader moeder en kind.

Gerechtelijke vaststelling van het vaderschap

Is een man de verwekker van een kind, maar wil hij het kind niet erkennen? Hij kan dan door de rechter ‘gedwongen’ worden het kind te erkennen. Hiervoor is de procedure tot gerechtelijke vaststelling van het vaderschap. Als de man ontkent dat hij de verwekker is kan het biologisch vaderschap worden vastgesteld door DNA onderzoek.

Wie kan het verzoek tot gerechtelijke vaststelling van het vaderschap doen?

Het verzoek tot gerechtelijke vaststelling van het vaderschap kan worden ingediend door de moeder en het kind zelf. De moeder kan de gerechtelijke vaststelling van het vaderschap verzoeken totdat het kind de leeftijd van zestien jaar heeft bereikt, als het kind zestien jaar is kan hij dat zelf. De gerechtelijke vaststelling is overigens niet hetzelfde als de zogenaamde “vaderschapsactie”. Hiermee wordt bedoeld een procedure om de biologische vader aan te spreken op de onderhoudsplicht jegens zijn kind.

Vernietiging van de erkenning

In een aantal gevallen kan een erkenning worden vernietigd. Dit moet aan de rechter worden verzocht. Het verzoek kan worden gedaan door de moeder, de vader en het kind. Het verzoek kan alleen worden toegewezen als de erkenner niet de biologische vader is van het kind.

De moeder kan een verzoek tot vernietiging indienen als zij haar toestemming tot erkenning heeft gegeven en zij heeft dit niet uit vrije wil gedaan of toen zij nog minderjarig was.

Het kind zelf kan een verzoek tot vernietiging van de erkenning indienen als hij erachter is gekomen dat zijn erkenner zijn biologische vader niet is.

Aan de mogelijkheid tot vernietiging zijn termijnen verbonden. Indien de erkenning wordt vernietigd dan wordt de erkenning geacht nimmer gevolg te hebben gehad. De erkenner wordt geacht nooit de vader van het kind te zijn geweest, maar betaalde kosten (bijv. kinderalimentatie) hoeven niet te worden terugbetaald.

Ontkenning van het door het huwelijk ontstane vaderschap

Het afstammingsrecht gaat ervan uit dat indien een kind binnen een huwelijk wordt geboren de echtgenoot van de moeder ook de biologische vader is. Vaak (men schat op minstens 10%) is dat niet het geval. Het kind kan bijvoorbeeld in een buitenechtelijke relatie zijn verwekt, de moeder kan bij het sluiten van het huwelijk al zwanger zijn geweest van het kind van een andere man of via donorinseminatie zwanger zijn geworden.

Indien de vader tot de ontdekking komt dat het kind niet van hem is, bestaat voor hem de mogelijkheid zijn vaderschap te ontkennen. Er moet dan wel sprake zijn van bedrog of valse voorwendselen.

Het kind kan een verzoek indienen tot ontkenning op de enkele grond dat zijn vader niet de biologische vader is.

De termijnen waarbinnen een verzoek kan worden gedaan zijn beperkt. Door de gegrondverklaring van de ontkenning van het door huwelijk onstane vaderschap wordt geacht het juridisch vaderschap nooit bestaan te hebben, maar betaalde kosten hoeven niet te worden terugbetaald.

Bijzondere curator

De rechter zal bij zaken die gaan over afstamming altijd een bijzonder curator benoemen. Deze bijzonder curator behartigt alleen de belangen van het kind.

Gezag 

Gezag en voogdij

Minderjarige kinderen staan onder gezag. Dit kan zijn het gezag door beide ouders of door een van hen. Als het gezag niet door één of door beide ouders wordt uitgeoefend, bijvoorbeeld als de ouders zijn overleden, staat een minderjarige onder voogdij van één of twee voogden.

Wat is gezag?

Ouders hebben het recht en de plicht hun kinderen op te voeden en te verzorgen. Denk hierbij aan eten, drinken, kleding, een dak boven je hoofd en het bieden van een opvoedingsklimaat, zodat kinderen zich kunnen ontwikkelen. Zo moeten ouders zorgen dat een kind naar school en als het nodig is, naar de dokter en tandarts gaat.

Eenhoofdig of gezamenlijk gezag

Als ouders getrouwd zijn en een kind krijgen, dan krijgen ze automatisch het ouderlijk gezag. Hetzelfde geldt bij geregistreerd partners waarbij de man het kind heeft erkend. Als er sprake is van een homohuwelijk of geregistreerd partnerschap en er wordt een kind geboren, ontstaat er gezamenlijk gezag, tenzij het kind al een andere juridische ouder heeft. Als de ouders niet zijn getrouwd, kunnen zij het gezamenlijk gezag krijgen door aantekening in het gezagsregister.

Gezamenlijk gezag na echtscheiding

Het gezamenlijk gezag blijft ook na echtscheiding bij de ouders rusten. Op welke wijze de ouders het gezag blijven uitoefenen en hoe zij de opvoedingstaken verdelen, moet in een ouderschapsplan worden neergelegd.

Om het gezag samen behoorlijk te kunnen uitoefenen is vereist dat ouders beslissingen van enig belang in gezamenlijk overleg kunnen nemen. Het kind mag echter niet klem of verloren raken tussen de ouders, Indien dat wel het geval is, kan dat aanleiding zijn het gezamenlijk gezag te beëindigen. De rechter kan dit doen op verzoek van de ouders of een van hen. In de praktijk is hiervan niet snel sprake.

Geschillenregeling bij gezamenlijk gezag

Als er sprake is van gezamenlijk gezag en er is sprake van een geschil kunnen de ouders dit geschil aan de rechter voorleggen. Denk bijv. aan de keuze van middelbare school of een gewenste verhuizing. De rechter zal eerst proberen de ouders tot overeenstemming te brengen, maar als dat niet lukt zal de rechter een beslissing nemen die in het belang van het kind is.

Meer weten?

Met deze website probeer ik heldere informatie aan te bieden om hiermee mensen van dienst te zijn die op zoek zijn naar oplossingen. Liever nog kom ik al vroeg met u in gesprek als de thema's van mijn website u bezighouden. Hiervoor is het altijd mogelijk om kosteloos kennis te maken. 

Vul uw gegevens en contactvoorkeur in bij ‘Maak een afspraak‘. Ik neem dan op een moment dat het u uitkomt, contact met u op.

Stel nooit uit

'Zorg goed voor hetgeen je aan het hart gaat'